Nằm bên dải bãi bồi ven biển phía Nam tỉnh Ninh Bình, Kim Sơn không chỉ được biết đến với cảnh quan sông nước đặc trưng mà còn nổi tiếng với nghề trồng và chế biến cói truyền thống lâu đời. Bên cạnh những điểm đến quen thuộc như Tràng An, Tam Cốc – Bích Động hay chùa Bái Đính, vùng đất này vẫn âm thầm lưu giữ một làng nghề thủ công đặc sắc, nơi cây cói đã gắn bó với đời sống người dân qua nhiều thế hệ và trở thành biểu tượng văn hóa riêng của địa phương.
Kim Sơn được thiên nhiên ưu đãi với vùng đất bãi bồi màu mỡ, được phù sa của các con sông lớn bồi đắp qua nhiều thế hệ. Điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu nơi đây đặc biệt thích hợp cho cây cói sinh trưởng, phát triển. Từ hàng trăm năm trước, người dân Kim Sơn đã biết tận dụng lợi thế tự nhiên để trồng cói và sáng tạo nên những sản phẩm thủ công phục vụ đời sống. Theo dòng thời gian, nghề cói dần phát triển, trở thành nghề truyền thống nổi tiếng, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho hàng nghìn hộ dân địa phương.
Cây cói sau khi thu hoạch phải trải qua nhiều công đoạn như phơi, sấy, phân loại, nhuộm màu, chẻ sợi rồi mới đưa vào đan lát. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự cẩn thận, tỉ mỉ và kinh nghiệm của người thợ. Từ những sợi cói mộc mạc, qua đôi bàn tay khéo léo của người dân đã tạo nên những sản phẩm đẹp mắt, bền chắc và thân thiện với môi trường.
Nếu trước đây, sản phẩm chủ yếu là chiếu cói, thảm trải, túi xách, giỏ đựng đồ hay các vật dụng phục vụ sinh hoạt hằng ngày thì ngày nay, các cơ sở sản xuất tại Kim Sơn đã không ngừng đổi mới mẫu mã, thiết kế để phù hợp với nhu cầu của thị trường trong nước và quốc tế. Nhiều sản phẩm mang phong cách hiện đại, kết hợp giữa chất liệu cói truyền thống với da, vải hoặc các vật liệu tự nhiên khác, tạo nên những mặt hàng thủ công mỹ nghệ có giá trị cao, được người tiêu dùng yêu thích.
Không chỉ góp phần phát triển kinh tế, nghề cói Kim Sơn còn là biểu tượng của tinh thần lao động cần cù, sáng tạo của người dân vùng biển. Nhiều gia đình gắn bó với nghề qua nhiều thế hệ, gìn giữ những kỹ thuật đan lát truyền thống và truyền dạy cho con cháu. Tiếng lách cách của khung đan, hình ảnh những bó cói vàng óng phơi dưới nắng hay những người thợ miệt mài hoàn thiện từng sản phẩm đã trở thành nét đẹp bình dị trong đời sống của người dân Kim Sơn.
Trong xu thế phát triển kinh tế xanh và tiêu dùng bền vững, các sản phẩm từ cói ngày càng được ưa chuộng bởi tính thân thiện với môi trường, khả năng tái tạo và phân hủy tự nhiên. Đây cũng là cơ hội để làng nghề Kim Sơn khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã đã đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường xuất khẩu sang châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều quốc gia khác.
Giữa nhịp sống hiện đại, nghề cói Kim Sơn vẫn bền bỉ tồn tại như một minh chứng cho sức sống của những giá trị truyền thống. Mỗi sản phẩm làm từ cói không chỉ là một món đồ thủ công mà còn chứa đựng câu chuyện về vùng đất lấn biển, về sự cần cù của con người Kim Sơn và khát vọng gìn giữ nghề cha ông để lại. Đó cũng chính là nét đẹp làm nên sức hấp dẫn của làng nghề cói Kim Sơn – một di sản văn hóa sống đang tiếp tục được gìn giữ và phát huy trên hành trình phát triển của quê hương Ninh Bình.