Mỗi dịp Tết đến xuân về, khi đất trời vừa chuyển mình sau những ngày đông giá, trên cánh đồng dưới chân núi Đọi lại vang lên tiếng trống hội rộn ràng, mở màn cho Lễ hội Tịch điền – một trong những lễ hội truyền thống đặc sắc của phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình. Đây là sự kiện văn hóa tiêu biểu trong những ngày đầu năm mới, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương về trẩy hội, du xuân.
Lễ hội được tổ chức hằng năm từ ngày mùng 5 đến mùng 7 tháng Giêng âm lịch, trong đó ngày mùng 7 là chính hội. Không chỉ là một nghi lễ nông nghiệp, Tịch điền còn mang ý nghĩa tôn vinh truyền thống trọng nông của dân tộc, nhắc nhớ về cội nguồn lao động cần cù của người Việt.
Theo sử sách ghi lại, vào mùa xuân năm 987, vua Lê Đại Hành đã về Đọi Sơn và đích thân xuống ruộng cày những đường cày đầu tiên để khuyến khích nhân dân sản xuất. Từ đó, nghi lễ “tịch điền” trở thành biểu tượng cho ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, quốc thái dân an. Trải qua nhiều biến thiên lịch sử, lễ hội được phục dựng từ năm 2009 và ngày càng được tổ chức trang trọng, bài bản, trở thành điểm nhấn văn hóa đầu năm.
Mở đầu lễ hội là lễ rước linh vị vua Lê Đại Hành từ chùa Đọi xuống sân Tịch điền. Đoàn rước uy nghi, rực rỡ sắc màu, hòa cùng đoàn rước kiệu Thành hoàng và Tổ nghề trống tạo nên không khí linh thiêng mà gần gũi. Khi đoàn rước hội tụ, tiếng trống khai hội của làng nghề trống Đọi Tam vang lên dồn dập, như đánh thức cả không gian đồng quê trong buổi sớm xuân.
Sau nghi thức dâng hương, một vị bô lão được lựa chọn sẽ thực hiện nghi lễ nhập linh khí và đi những sá cày đầu tiên trên thửa ruộng thiêng. Những đường cày mở đất đầu xuân mang ý nghĩa “khai xuân động thổ”, gửi gắm niềm tin vào một năm mới đủ đầy, no ấm. Tiếp đó, các đại biểu và bô lão lần lượt cày những sá tiếp theo, thể hiện sự tiếp nối truyền thống và tinh thần cộng đồng.
Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, phần hội diễn ra trong không khí vui tươi với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian. Du khách có thể tham gia các giải bóng chuyền, cờ tướng, thi vật, hay những trò quen thuộc như đánh đu, bịt mắt bắt dê, đi cầu khỉ, đập niêu… Các hội thi vẽ, trang trí trâu, thi làm bánh giày của các dòng họ làng Đọi Tam cùng những gian hàng nông sản, tiểu thủ công nghiệp đặc trưng cũng mang đến không khí rộn ràng, náo nhiệt cho lễ hội.
Xuân 2026, Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn hứa hẹn tiếp tục là điểm đến văn hóa hấp dẫn, nơi du khách vừa được hòa mình vào không khí lễ hội truyền thống, vừa trải nghiệm những hoạt động đặc sắc của vùng quê Bắc Bộ. Đây chắc chắn là địa điểm du xuân không thể bỏ qua trong hành trình khám phá Ninh Bình những ngày đầu năm mới.