Người Ninh Bình quan niệm mâm cỗ Tết không chỉ để cúng gia tiên mà còn là lời cầu chúc cho một năm mới no ấm, bình an. Vì vậy, các món ăn luôn được chuẩn bị công phu, hài hòa cả về màu sắc, hương vị và ý nghĩa. Từ những nguyên liệu quen thuộc, qua bàn tay khéo léo của người nội trợ, mỗi món ăn trở thành một phần ký ức Tết không thể thiếu.

Nếu miền Bắc nói chung có bánh chưng xanh, giò chả, thịt đông, dưa hành thì mâm cỗ Tết Ninh Bình còn mang đậm dấu ấn của vùng sơn thủy với các đặc sản nổi tiếng như dê núi, cơm cháy, gà đồi, cá rô Tổng Trường, cá kho làng Nhân Hậu…

Thịt dê núi – tinh hoa của núi đá Tràng An

Nhắc đến ẩm thực Ninh Bình, thịt dê núi luôn là món ăn nổi bật nhất. Dê được chăn thả tự nhiên trên các triền núi đá vôi, ăn lá cây rừng nên thịt săn chắc, thơm ngọt và ít mỡ. Dịp Tết, các gia đình thường chuẩn bị các món dê hấp, dê tái chanh, dê nướng tảng hoặc dê om riềng mẻ để đãi khách quý.

Món dê núi Ninh Bình ngon trọn vẹn khi ăn kèm lá sung, lá mơ, chuối xanh, khế chua và chấm với tương gừng đặc trưng. Hương vị đậm đà, cay nồng nhẹ của gừng, vị bùi của tương và vị ngọt của thịt dê hòa quyện tạo nên cảm giác ấm áp – rất phù hợp cho những ngày đầu xuân se lạnh.

Cơm cháy Ninh Bình – món quà vàng giòn rụm

Cơm cháy Ninh Bình không chỉ đơn thuần là món ăn vặt giòn rụm, mà linh hồn của món ăn nằm ở phần nước sốt ăn kèm. Hạt gạo tám thơm được nấu chín, ép thành miếng, phơi khô rồi chiên vàng óng tạo nên lớp cơm cháy giòn tan. Tuy nhiên, cơm cháy sẽ chưa trọn vị nếu thiếu lớp nước sốt sánh đậm được rưới lên trên.

Nước sốt truyền thống thường được nấu từ tim, cật, thịt băm hoặc ruốc, hòa quyện cùng nước mắm, hành phi và gia vị, tạo nên vị mặn – ngọt – béo đặc trưng. Khi rưới lên miếng cơm cháy nóng giòn, phần sốt thấm nhẹ vào từng hạt gạo, vừa giữ được độ giòn rụm, vừa mang đến hương vị đậm đà khó cưỡng. Chính sự kết hợp này đã làm nên thương hiệu cơm cháy Ninh Bình.

Gà đồi, cá rô Tổng Trường – hương vị đồng quê mộc mạc

Bên cạnh đặc sản núi đá, ẩm thực Ninh Bình ngày Tết còn đậm đà hương vị đồng quê. Gà đồi thả tự nhiên có thịt chắc, thơm, thường được luộc hoặc hấp lá chanh để giữ trọn vị ngọt. Đĩa gà vàng óng đặt giữa mâm cỗ mang ý nghĩa sung túc, đủ đầy.

Cá rô Tổng Trường cũng là món ăn quen thuộc trong dịp Tết. Cá rô kho tộ hoặc rán giòn, rim mặn ngọt ăn cùng cơm nóng tạo nên hương vị giản dị mà khó quên – như chính nét chân chất của con người vùng đất cố đô.

Cá kho làng Nhân Hậu – món ăn “đưa cơm” trong ngày xuân

Bên cạnh các đặc sản núi rừng, trong mâm cơm ngày Tết của nhiều gia đình Ninh Bình còn xuất hiện món cá kho làng Nhân Hậu. Những ngày giáp Tết, nhiều gia đình đặt niêu cá kho để dùng dần trong những ngày đầu năm, vừa tiện lợi vừa đậm đà hương vị truyền thống.

Cá thường được chọn là cá trắm đen to, thịt chắc, kho trong niêu đất cùng riềng, gừng, hành khô, nước mắm, nước cốt xương và nước hàng. Cá được kho liên tục trong nhiều giờ liền bằng củi nhãn để lửa cháy đều, giúp thịt cá săn chắc, xương mềm và thấm đẫm gia vị. Khi mở nắp niêu, hương thơm lan tỏa quyện mùi riềng gừng nồng ấm, màu cá nâu cánh gián óng ánh hấp dẫn.

Ngày Tết, niêu cá kho ăn cùng cơm nóng, dưa hành hoặc rau luộc tạo nên bữa cơm giản dị nhưng vô cùng “đưa cơm”. Món ăn mang ý nghĩa của sự bền bỉ, tích lũy và ấm no, góp phần làm phong phú thêm hương vị Tết của vùng đất Ninh Bình.

Ẩm thực ngày Tết Ninh Bình không cầu kỳ xa hoa nhưng lại giàu bản sắc, gắn với thiên nhiên và văn hóa bản địa. Mỗi món ăn là một câu chuyện về đất và người, về sự giao hòa giữa núi rừng và đồng bằng, giữa truyền thống và hiện đại.

Với du khách, thưởng thức ẩm thực Ninh Bình dịp Tết không chỉ là trải nghiệm vị giác mà còn là hành trình khám phá văn hóa. Ngồi trong không gian nhà cổ, nhâm nhi chén trà nóng, thưởng thức miếng cơm cháy giòn rụm hay đĩa dê núi thơm lừng – đó chính là khoảnh khắc cảm nhận rõ nhất hơi thở mùa xuân nơi miền di sản.

Tết ở Ninh Bình vì thế không chỉ đẹp bởi cảnh sắc, mà còn ấm áp bởi những hương vị thân quen, mang đậm hương vị quê nhà. Và với bất kỳ ai đã một lần nếm thử, hương vị Tết Ninh Bình chắc chắn sẽ trở thành ký ức khó quên trong hành trình du xuân đầu năm.