Non Nước không chỉ là một thắng cảnh mà còn là địa danh gắn với nhiều dấu mốc quan trọng trong lịch sử Ninh Bình. Trải qua thời gian, ngọn núi trở thành chứng nhân của những biến thiên lịch sử, đồng thời lưu giữ nhiều dấu tích văn hóa, tâm linh có giá trị.

Một trong những giá trị đặc biệt của Núi Non Nước chính là hệ thống văn khắc Hán Nôm ma nhai trên vách đá. Theo các tư liệu nghiên cứu, trên núi hiện còn 43 văn bia ma nhai và 12 tư liệu khác qua các bản dập, hệ thống văn khắc có niên đại trải dài từ thời Trần, Lê, Mạc, Nguyễn đến đầu thế kỷ XX, chứa đựng nhiều tác phẩm thơ, văn, văn ngự chế của các vị vua cùng những sáng tác của các danh nhân, thi nhân.

Giá trị của những văn khắc này không chỉ nằm ở nội dung văn chương mà còn ở chữ viết, thư pháp, nghệ thuật chạm khắc và khả năng phản ánh những sự kiện, nhân vật, đời sống văn hóa, tín ngưỡng và tư tưởng của nhiều thời đại.

Bởi vậy, Núi Non Nước có thể được xem như một “bảo tàng văn chương” độc đáo giữa thiên nhiên, nơi những câu chuyện của lịch sử được lưu giữ không chỉ trong sách vở mà còn hiện hữu trên chính vách núi qua hàng trăm năm.

Từ những giá trị đặc biệt của hệ thống văn khắc, Ninh Bình đang xây dựng và hoàn thiện hồ sơ đề cử “Văn khắc Hán Nôm núi Non Nước” vào Danh mục Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức Thế giới của UNESCO khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Ngay dưới chân Núi Non Nước là Đền thờ danh nhân Trương Hán Siêu, một nhà chính trị, nhà văn hóa và tác gia nổi tiếng, có nhiều đóng góp cho đất nước cũng như cho đời sống văn hóa vùng đất Ninh Bình. Với những giá trị nổi bật về cảnh quan, lịch sử và văn hóa, năm 2019, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định xếp hạng Di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Núi Non Nước là Di tích quốc gia đặc biệt

Đến với Núi Non Nước không chỉ là đến với một thắng cảnh được thiên nhiên tạo tác mà là đến với một ‘trang sách đá’ của lịch sử và văn chương, nơi dưới chân núi vẫn còn đó đền thờ Trương Hán Siêu – người đã góp phần đưa vẻ đẹp Dục Thúy Sơn vào dòng chảy thi ca Việt Nam.