Nằm bên dòng sông Sắt hiền hòa, thuộc thôn Cao Cát, xã Bình Mỹ, tỉnh Ninh Bình, Khu di tích lịch sử Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với cán bộ và nhân dân Hà Nam chống hạn là một trong những địa chỉ đỏ tiêu biểu của vùng đất Hà Nam cũ. Không chỉ ghi dấu sự kiện lịch sử có ý nghĩa đặc biệt trong cuộc đời hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nơi đây còn là điểm đến giàu giá trị văn hóa, giáo dục truyền thống và là điểm dừng chân ý nghĩa trong hành trình khám phá miền quê giàu bản sắc của tỉnh Ninh Bình.
Từ trung tâm phường Phủ Lý, du khách chỉ mất khoảng 15 km theo Quốc lộ 21B để đến khu di tích. Với vị trí thuận lợi, nơi đây dễ dàng kết nối với nhiều điểm đến văn hóa, lịch sử nổi tiếng của khu vực như Đền Trần Thương, Chùa Long Đọi Sơn, Khu lưu niệm nhà văn Nam Cao hay Khu tưởng niệm Tam nguyên Yên Đổ Nguyễn Khuyến, tạo nên hành trình trải nghiệm hấp dẫn, giúp du khách hiểu thêm về lịch sử, văn hóa và con người vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng.
Khu di tích ghi dấu sự kiện diễn ra vào ngày 14/01/1958, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và trực tiếp động viên cán bộ, công nhân cùng nhân dân Hà Nam đang thi công đập Cát Tường chống hạn cứu lúa. Khi đó, vụ Đông Xuân năm 1958 phải đối mặt với tình trạng hạn hán gay gắt, đe dọa nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp. Hàng nghìn cán bộ, công nhân và nông dân đã ngày đêm lao động trên công trường với quyết tâm đưa nguồn nước về cứu đồng ruộng.
Giữa không khí lao động khẩn trương ấy, sự xuất hiện của Bác Hồ đã trở thành nguồn động viên to lớn đối với toàn thể cán bộ và nhân dân. Người ân cần thăm hỏi, biểu dương tinh thần vượt khó và căn dặn mọi người đoàn kết, nỗ lực hoàn thành công trình trong thời gian sớm nhất để kịp thời cứu lúa. Thực hiện lời dạy của Bác, công trình đập Cát Tường đã hoàn thành vượt tiến độ, đưa nước về tưới cho hàng nghìn mẫu ruộng, góp phần bảo vệ mùa màng và mang lại niềm tin, động lực cho nhân dân trong công cuộc lao động sản xuất.
Ngày nay, trên diện tích khoảng 1 ha, khu di tích được quy hoạch khang trang, hài hòa giữa không gian tưởng niệm và cảnh quan xanh mát, tạo nên điểm đến trang nghiêm nhưng gần gũi. Quần thể di tích gồm hai hạng mục chính là Nhà bia lưu niệm và Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Nhà bia được xây dựng theo kiến trúc phương đình truyền thống với mặt bằng hình vuông, mái cong hai tầng, hệ khung gỗ lim vững chắc và nền lát đá xanh trang trọng. Chính giữa nhà bia là tấm bia đá khắc nội dung ghi lại sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm, động viên cán bộ và nhân dân Hà Nam chống hạn năm 1958. Đây là nơi giúp du khách hiểu rõ hơn về ý nghĩa lịch sử của sự kiện cũng như tình cảm sâu nặng mà Người dành cho nhân dân lao động.
Một trong những hình ảnh gây nhiều xúc động đối với du khách là cây đa lưu niệm được trồng ngay tại vị trí Bác Hồ đứng nói chuyện với cán bộ và nhân dân năm xưa. Trải qua nhiều thập kỷ, cây đa vẫn xanh tốt, tỏa bóng mát bên dòng sông Sắt, trở thành biểu tượng của sức sống bền bỉ, của ký ức thiêng liêng và lòng biết ơn đối với vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc.
Phía sau Nhà bia là Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh được xây dựng theo kiến trúc truyền thống Bắc Bộ với quy mô bề thế, gồm bảy gian hai chái. Công trình nổi bật với nghi môn đá, bình phong đá chạm khắc tinh xảo, hồ sen và hệ thống sân vườn xanh mát, tạo nên không gian thanh tịnh, trang nghiêm. Bên trong đền đặt tượng đồng Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng nhiều hình ảnh, tư liệu quý phản ánh chuyến thăm lịch sử của Người và những dấu ấn trong quá trình xây dựng, phát triển quê hương.
Không chỉ là nơi lưu giữ những giá trị lịch sử, Khu di tích lịch sử Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với cán bộ và nhân dân Hà Nam chống hạn còn là điểm đến có ý nghĩa đối với các hoạt động giáo dục truyền thống, nghiên cứu lịch sử, tham quan và trải nghiệm văn hóa. Mỗi năm, vào dịp kỷ niệm ngày Bác Hồ về thăm Hà Nam (14/01), ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5), Quốc khánh 2/9 và các ngày lễ lớn của đất nước, đông đảo cán bộ, đảng viên, học sinh, sinh viên cùng nhân dân trong và ngoài tỉnh đến dâng hương, tưởng niệm và tham gia các hoạt động giáo dục truyền thống, góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp về lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và ý chí vượt khó.
Trong hành trình khám phá vùng đất Ninh Bình hôm nay, Khu di tích lịch sử Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với cán bộ và nhân dân Hà Nam chống hạn không chỉ là nơi lưu giữ ký ức về một sự kiện lịch sử giàu ý nghĩa, mà còn là điểm đến giúp mỗi du khách thêm hiểu, thêm trân trọng những giá trị bền vững mà Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại. Giữa không gian thanh bình của làng quê bên dòng sông Sắt, mỗi bước chân dừng lại nơi đây đều trở thành hành trình trở về với cội nguồn lịch sử, hun đúc lòng tự hào dân tộc và tiếp thêm động lực để gìn giữ, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp cho các thế hệ hôm nay và mai sau.