Khi những cánh đào phai khoe sắc bên hiên nhà, khi tiếng trống hội bắt đầu ngân vang khắp các làng quê, Ninh Bình bước vào mùa lễ hội rộn ràng nhất trong năm. Tháng Giêng – tháng của khởi đầu, của ước nguyện và niềm tin – cũng là thời điểm vùng đất Cố đô khoác lên mình tấm áo xuân rực rỡ với hàng loạt lễ hội truyền thống đặc sắc, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương.
Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn
Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn là một trong những lễ hội đặc sắc bậc nhất trong mùa lễ hội đầu năm ở Ninh Bình. Lễ hội thường diễn ra từ mùng 5 đến 7 tháng Giêng tại khu vực chân núi Đọi (phường Tiên Sơn), tái hiện nghi lễ cày ruộng đầu năm có từ thời vua Lê Đại Hành.
Phần lễ diễn ra trang nghiêm với nghi thức xuống đồng, mở đầu cho một năm sản xuất mới, mang ý nghĩa cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Sau đó là phần hội sôi động với các trò chơi dân gian, biểu diễn nghệ thuật truyền thống, thu hút đông đảo người dân và du khách.
Lễ hội chùa Bái Đính
Lễ hội diễn ra tại chùa Bái Đính, phường Tây Hoa Lư từ mùng 6 tháng Giêng và kéo dài suốt mùa xuân, trở thành một trong những đại lễ Phật giáo lớn nhất miền Bắc.
Phần lễ của hội chùa Bái Đính diễn ra trang nghiêm với các nghi thức dâng hương, cầu quốc thái dân an. Phần hội mang đến không khí nhẹ nhàng với các hoạt động văn hóa, nghệ thuật dân gian, rước kiệu và giao lưu Phật pháp.
Không gian chùa Bái Đính rộng lớn, nằm giữa núi non trùng điệp, mang đến cảm giác thanh tịnh hiếm có. Nhiều du khách lựa chọn về đây đầu năm không chỉ để cầu may, mà còn để tìm lại sự an yên, cân bằng sau một năm bận rộn.
Lễ hội chùa Tam Chúc
Lễ hội chùa Tam Chúc, diễn ra vào ngày 12 tháng Giêng Âm lịch hàng năm, là sự kiện tâm linh lớn khơi nguồn phúc lành đầu xuân. Điểm nhấn là nghi thức rước nước thiêng từ hồ Tam Chúc lên chùa Ngọc, cùng các hoạt động: cầu quốc thái dân an, thả đèn hoa đăng, múa rồng, và biểu diễn nghệ thuật truyền thống, thu hút hàng vạn du khách và Phật tử.
Đến với lễ hội chùa Tam Chúc du khách còn được tham quan, vãn cảnh quần thể chùa lớn nhất thế giới, tham gia các gian hàng văn hóa, làng nghề truyền thống. Trải nghiệm đi thuyền trên hồ Tam Chúc, ngắm cảnh núi non hung vĩ.
Lễ hội Khai ấn Đền Trần
Lễ hội Khai ấn Đền Trần diễn ra từ ngày 14 đến ngày 16 tháng Giêng tại Đền Trần và Chùa Phổ Minh, phường Nam Định. Nghi thức khai ấn mang ý nghĩa nhân văn to lớn là cầu cho quốc thái dân an, thiên hạ thái bình, thịnh trị, mọi nhà chung hưởng lộc ấn Đền Trần - “Tích Phúc Vô Cương”, mọi người bước vào năm mới mạnh khoẻ, lao động hăng say, học tập, công tác tốt. Không gian lễ hội mang màu sắc trang nghiêm, giàu tính biểu tượng, khiến nhiều người coi đây là một trong những điểm đi lễ quan trọng nhất đầu năm.
Lễ hội Phát lương Đền Trần Thương
Lễ hội Phát lương Đền Trần Thương diễn ra từ ngày 12 đến ngày 15 tháng Giêng, phát lương vào đêm 14 nhằm tái hiện nghi lễ khao quân của nhà Trần và nghệ thuật hậu cần quân sự đặc sắc. Nghi thức phát lương mang ý nghĩa nhắc nhớ tinh thần đoàn kết, lòng yêu nước và sự sẻ chia trong cộng đồng. Tham dự lễ hội, du khách không chỉ đi lễ cầu an, mà còn có dịp tìm hiểu thêm về lịch sử triều Trần thông qua các nghi lễ và hoạt động tái hiện.
Bên cạnh các lễ hội lớn kể trên, nhiều làng xã ở Ninh Bình duy trì các lễ hội cổ truyền diễn ra vào tháng Giêng như: Hội chợ Viềng ở xã Vụ Bản; Lễ hội báo Nộn Khê ở xã Yên Từ… và rất nhiều lễ hội làng nhỏ khác diễn ra trong tháng Giêng ở các khu vực vùng quê, phản ánh sinh hoạt văn hoá – cộng đồng phong phú của người dân địa phương.
Tháng Giêng ở Ninh Bình là sự hòa quyện giữa tâm linh – lịch sử – nông nghiệp – cộng đồng truyền thống. Mỗi lễ hội không chỉ là dịp để dâng hương cầu phúc cho một năm mới an lành, mà còn là cơ hội để du khách cảm nhận sâu sắc đời sống văn hoá của người dân địa phương: từ nghi lễ cổ xưa đến các trò chơi dân gian vui tươi, từ không gian đình chùa trang nghiêm đến các hội làng rộn ràng.
Về với Ninh Bình dịp đầu xuân là về với những giá trị truyền thống bền vững, là dịp để tìm lại bình yên trong tâm hồn và niềm tin vào một khởi đầu mới đầy hy vọng.